Tôi làm chính sách rủi ro tín dụng tại ngân hàng 14 năm. Tôi hiểu rõ lãi suất, dòng tiền, sản phẩm tài chính.
Vậy mà trong 1 năm tôi mất 150 triệu vào chứng khoán và tiền ảo.
Vấn đề không phải tôi thiếu thông tin, cũng không thiếu kinh nghiệm về quản lý rủi ro, mà cái tôi thiếu chính là hiểu biết về cách bộ não đưa ra các quyết định về đầu tư và tích sản.
Bài viết này là 4 sai lầm lớn nhất của tôi mà nếu tôi biết sớm hơn, tôi đã không mất tiền một cách vô nghĩa và sớm đạt được Tự do tài chính – Tự do lựa chọn cuộc sống.
Sai lầm tài chính #1: Gửi tiết kiệm — tưởng an toàn, thực ra đang mất tiền mỗi năm
Sau năm 2022 tôi sợ thật sự. Tôi rút hết tiền đầu tư và chỉ gửi tiết kiệm, lãi suất từ 6%. Nhìn số tiền không giảm, mà mỗi năm lại có vài chục triệu tiền lãi. Tôi yên tâm hẳn.
Nhưng sau 2 năm đều đặn gửi tiết kiệm. Tôi thấy không ổn.
Tô phở gần nhà tôi: năm 2024 là 40k. Năm 2025 là 50k.
Tôi có 100 triệu. Gửi 1 năm được 106 triệu.
Năm 2024, 100 triệu mua được 2.500 tô phở.
Năm 2025, 106 triệu chỉ mua được 2.120 tô phở.
Tôi ‘lãi’ 6 triệu, nhưng mất 380 tô
Bộ não con người thường ác cảm với cảm giác mất mát – bạn luôn sợ mất tiền hơn là thích kiếm thêm tiền. Nguyên nhân là do cơ chế sinh tồn khiến cho não ưu tiến tránh cảm giác đau. Quay trở lại vấn đề đầu tư tích sản, chỉ cần thấy số tiền còn nguyên trong tài khoản, bạn tự động cảm thấy yên tâm.
Bạn nhìn thấy tiền tăng từ 100 triệu lên 106 triệu. Nhưng mọi thứ xung quanh bạn cũng đang tăng giá. Tô phở tăng từ 40k → 50k = +25% Trong khi tiền của bạn chỉ tăng +6% (lãi tiết kiệm)
Công thức thực tế: Lãi thực = 6% – 25% = -19%
Bạn không lời 2%. Bạn đang lỗ 19% mỗi năm.
Nếu bạn dành phần lớn tài sản chỉ để gửi tiết kiệm, hậu quả rõ ràng nhất là tài sản của bạn đang mất dần đi mỗi năm, bạn không tận dụng được tăng trưởng tài sản từ các loại hình đầu tư khác. Và khoảng cách đến mục tiêu của bạn ngày càng xa.
Sai lầm tài chính #2: Bắt đầu đầu tư tích sản mà không có mục tiêu — lý do khiến 10 năm đi làm chỉ còn 100 triệu
Cách đây 5 năm, nếu ai hỏi mục tiêu tài chính của tôi là gì, tôi sẽ nói: Tôi muốn Tự do tài chính, tôi muốn tự do lựa chọn cuộc sống của tôi. Lúc đó theo tính toán, tôi cần có 10 tỷ để mỗi năm rút ta 4% chi tiêu. Giả sử mỗi tháng tôi tiết kiệm được 20 triệu, thì tôi cần 41 năm để có được số tiền cần nghỉ hưu.
Bộ não của con người thường thiên vị hiện tại — Present Bias. Bạn đánh giá cao phần thưởng ngay lúc này hơn phần thưởng trong tương lai. Nếu mục tiêu quá xa và quá lớn, não bạn tự động chọn cách bỏ cuộc thay vì bắt đầu
Điều này rất đúng với tôi. Tự do tài chính lúc này là một mục tiêu xa vời, không thể thành hiện thực được. Thế là tôi tiêu xài một cách vô ý thức, thích gì mua đó, hết tiền thì vay để tiêu tiếp. Tôi sống qua ngày, qua tháng mà không quan tâm tới tương lai. Một người thu nhập trung bình, đọc thân, thì có gì phải lo cơ chứ.
Kết quả 10 năm đi làm tôi chỉ để dành được vỏn vẹn 100tr.
Tiền bạc là một trong những trụ cột quan trọng nhất của mỗi người. Khi có tiền, bạn có thể tự do lựa chọn công việc bạn mong muốn, bạn tự do lựa chọn người mà bạn muốn giao tiếp, bạn tự do lựa chọn nơi bạn muốn ở, chỗ bạn muốn đi.
Khi đặt ra mục tiêu tài chính, nó không chỉ định hướng việc bạn chi tiêu-tiết kiệm-đầu tư như thế nào, mà nó còn định hướng công việc bạn sẽ làm, thời gian bạn sử dụng, đối tượng bạn muốn giao tiếp.
Không có mục tiêu tài chính, mọi hành động, quyết định của bạn sẽ rất mơ hồ. Bạn sẵn sàng nghỉ việc chỉ vì ghét sếp, ghét môi trường, bạn mua sắm vào chục triệu chỉ để thể hiện với bạn bè.
Mục tiêu tài chính không chỉ là nhà, ô tô, số dư trong tài khoản mà nó phải phù hợp với bản thân bạn, từng giai đoạn trong cuộc đời bạn.
Sai lầm tài chính #3: FOMO và đầu tư theo tin đồn — cách tôi mất 150 triệu trong 2 năm
Năm 2021, tôi bắt đầu con đường mà tôi hay tự đùa là ‘đầu tư hệ tâm linh’.
Đầu tiên là DOGE — đồng tiền ảo hình con chó. Đồng nghiệp tôi khoe mua 1 tuần lời được chiếc IPhone. Tôi ngay lập tức mua 100 triệu. Không nghiên cứu. Không phân tích. Không đánh giá rủi ro. Chỉ bằng niềm tin mạnh mẽ rằng: cứ mua đi, để mấy tháng là nó lên.
Kết quả DOGE rớt. Tôi cố giữ vì chưa bán là chưa lỗ. Đến khi không gồng được nữa, tôi bán được hơn 50 triệu. Mất gần 50 triệu.
Năm 2022, tôi làm lại. Lần này không phải tiền ảo, mà là cổ phiếu, nghe có vẻ chắc chắn hơn. Tôi làm ngân hàng, ngày nào cũng nghe: ‘Cp A sẽ lên 3x, cp B sẽ lên 2x, mua đi.’ Tôi mua 100 triệu cp Bank B giá 20k, kỳ vọng lên 25k.
Thị trường giảm sâu. Bank B xuống 15k. Tôi không những không cắt lỗ mà còn mua thêm 50 triệu để trung bình giá. Sau đó nó xuống 11k, rồi 9k. Đầu năm 2023 tôi bán, thu về hơn 50 triệu.
Tổng cộng hai lần tôi mất gần 150 triệu.
Một quán ăn đông người luôn thu hút hơn một quán ăn vắng khách. Lời giới thiệu của bạn bè luôn uy tín hơn lời khuyên của chuyên gia. Con người luôn bị ảnh hưởng bởi tâm lý đám đông và sự quen thuộc.
Từ xa xưa con người đã sống theo cộng đồng, dựa vào nhau để sống sót, nền văn minh hiện đại không làm mất đi bản năng này mà chuyển theo một hướng khác. Hành động theo số đông khiến bạn bớt lo lắng hơn, an tâm hơn. Nhưng nó cũng tạo ra cảm giác khan hiếm, bị bỏ lại và cảm giác hoảng loạn. Hậu quả là bạn thường mua khi giá đã quá cao và đưa ra quyết định đầu tư dựa vào cảm xúc và người xung quanh chứ không phải từ chính kiến của bản thân bạn.
Sai lầm tài chính #4: Chờ đủ tiền mới đầu tư tích sản — cái bẫy khiến bạn bắt đầu mãi không xong
Suốt nhiều năm tôi hay nói: “Khi nào có đủ tiền tôi sẽ bắt đầu đầu tư nghiêm túc.”
Cái ngưỡng “đủ tiền” đó liên tục dịch chuyển. Lúc thì 50 triệu, lúc thì 100 triệu, lúc thì “sau khi trả hết nợ.” Thực ra không có ngưỡng nào là đủ, mà đó chỉ là cách não tôi hợp lý hóa việc trì hoãn.
Tôi lấy một ví dụ đơn giản nhất là gửi tiết kiệm. Nếu bạn gửi đều đặn 2 triệu mỗi tháng, lãi suất 4 %, sau 10 năm bạn sẽ có tổng cộng 294 triệu.
Nếu bạn dùng 2 triệu này, mỗi tháng mua Quỹ ETF theo rổ 30 cổ phiếu lớn nhất thị trường, giả sử lợi suất trung bình dài hạn là 10%/năm, thì sau 10 năm bạn có 415 triệu.
Bộ não con người thường đánh giá thấp những lợi ích tiềm ẩn, những lợi ích mà phải mất một thời gian dài mới nhìn thấy được.
Lợi thế khi đầu tư với số vốn nhỏ đó là bạn sẽ cân nhắc rất kỹ lưỡng các quyết định của bản thân, vì bạn sẽ đau hơn khi mất số tiền này so với khi bạn có tiềm lực tài chính vững vàng. Kết quả là bạn rèn luyện được tư duy cẩn trọng, cân nhắc, nghiên cứu kỹ lưỡng. Và bạn sẽ ít phải trả giá cho sai lầm hơn.
Một lợi thế thứ hai khi đầu tư với số vốn nhỏ là bạn bắt đầu từ sớm, và tận dụng tối đa được sức mạnh của lãi kép. Quay trở lại ví dụ gửi tiết kiệm 2 triệu mỗi tháng, giả sử bạn bắt đầu từ năm thứ 5, thì để có được số tiền 294 triệu, mỗi tháng bạn cần tiết kiệm 4.5 triệu. Khi đầu tư tích sản, thời gian và lãi kép luôn quan trọng hơn lãi suất/tỷ suất sinh lợi.
Một lợi thế cuối cùng là bạn rèn luyện được sự kiên trì, kỷ luật, và một tinh thần vững vàng trước biến động của thị trường. Để trở nên giàu có, 20% phụ thuộc vào cách bạn làm giàu, còn 80% phụ thuộc vào cách bạn quản lý tài chính, hành vi tài chính của bản thân.
Bắt đầu càng sớm, bắt đầu với số vốn nhỏ là cách tốt nhất để giảm thiểu thua lỗ và xây nền vững chắc cho tương lai giàu có của bạn.
4 sai lầm này là 4 cách mà bộ não được thiết kế cho chế độ sinh tồn, nhưng không phải là cách để xây dựng tương lai đủ đầy an nhàn. Khi bạn hiểu cách bạn tư duy, ra quyết định, thì bạn không còn tự trách bản thân nữa mà bắt đầu thay đổi đúng chỗ, đúng cách
Bạn thấy mình ở sai lầm nào?