Nguyên tắc 50/30/20 là gì?
Một trong những nguyên tắc quản lý chi tiêu đơn giản nhất chính là Nguyên tắc 50/30/20. Nguyên tắc này được đưa ra lần đầu tiên trong cuốn sách All Your Worth của Elizabeth Warren.
Để quản lý chi tiêu theo nguyên tắc này, bạn phân chia thu nhập sau thuế hay thu nhập bạn nhận được thành 3 khoản theo 3 tỷ lệ:
50% dành cho nhu cầu thiết yếu như tiền nhà, ăn uống, điện nước, xăng xe, di chuyển
30% cho những mong muốn như du lịch, giải trí, sở thích
20% còn lại cho tiết kiệm và trả nợ
Nguyên tắc này cân bằng giữa cuộc sống an toàn (50), thoải mái (30), và bền vững (20).
Đây là nguyên tắc căn bản và đơn giản nhất nếu bạn mới bắt đầu làm quen với quản lý chi tiêu cá nhân. Nó dễ nhớ, dễ áp dụng giúp bạn giảm tải nhận thức và bước đầu tạo thói quen quản lý thu nhập và chi tiêu của bản thân.
Tuy nhiên, tỷ lệ 50/30/20 này chỉ là khung tham chiếu, tùy theo mục tiêu, sức khỏe tài chính của từng người mà nguyên tắc này có những biến thể như 60/20/20, 40/40/20, 70/20/10
Ưu – Nhược điểm khi áp dụng Nguyên tắc 50/30/20
Ưu điểm:
Đơn giản, dễ tính toán, phù hợp với người mới: nguyên tắc 50/30/20 phân chia thu nhập theo 3 tỷ lệ, bạn chỉ cần bảo đảm tuân thủ theo đúng ngân sách đã được phân chia mà không cần phải theo dõi hay ghi chép nhiều.
Giúp cân bằng giữa hiện tại – tương lai: trong nguyên tắc 50/30/20, bạn có 30% thu nhập để chi tiêu cho những mong muốn, 20% thu nhập còn lại để tiết kiệm và trả nợ. Vì vậy bạn không chỉ có ngân sách cho những mong muốn sở thích, mà bạn còn có ngân sách để tiết kiệm cho tương lai.
Tạo thói quen quản lý chi tiêu cơ bản: ngân sách 50/30/20 là ngân sách đơn giản và dễ áp dụng nhất, đặc biệt phù hợp nếu bạn trong giai đoạn đầu trong quá trình tự quản lý tài chính của bản thân. Khi áp dụng ngân sách này, bạn sẽ tạo được thói quen chi tiêu có kiểm soát, theo dõi được dòng tiền, từ đó tạo nền tảng cho việc quản lý tài chính cá nhân nâng cao hơn sau này.
Nhược điểm:
Không có tính cá nhân hóa: những bạn có mức thu nhập ở mức trung bình, hoặc các bạn đang sinh sống ở những thành phố lớn như Hà Nội, Sài Gòn thường có chi phí sinh hoạt cao, tỷ lệ 50% thu nhập có thể chưa đảm bảo các nhu cầu căn bản của cuộc sống.
Mặt khác, việc phân chia tỷ lệ 20% thu nhập cho mục tiêu tiết kiệm, trả nợ… chưa đáp ứng cho các mục tiêu lớn (mua nhà, FIRE-tự do tài chính). Thông thường, để đạt được các mục tiêu lớn, bạn phải để dành từ 35-45% thu nhập.
Một nhược điểm cuối cùng chính là bạn rất dễ bị ngụy trang mong muốn trở thành nhu cầu: bạn cần mua một chiếc điện thoại mới để phục vụ cuộc sống và công việc, bạn mua chiếc Iphone promax 1TB thay vì chiếc điện thoại tầm 15 triệu đồng có đủ tính năng phục vụ nhu cầu. Vì vậy, một điểm quan trọng không chỉ là phân chia ngân sách mà bạn còn phải rèn tư duy phân loại Mong muốn-Nhu cầu đúng.
Lưu ý quan trọng để áp dụng Nguyên tắc 50/30/20 thành công:
20% tiết kiệm cần có thứ tự ưu tiên
20% tiền kiệm này cần có chiến lược phân chia tuần tự thay vì chỉ đem đi gửi tiết kiệm hoặc đầu từ và mã nào đó. Thứ tự chuẩn chính là:
Đầu tiên, bạn phải xây dựng Quỹ khẩn cấp tối thiểu 3-6 tháng chi phí sinh hoạt cơ bản
Sau khi đã có Quỹ khẩn cấp, bạn dùng số tiền này để trả những khoản nợ có lãi suất cao như thẻ tín dụng, nợ vay tiêu dùng tín chấp.
Và cuối cùng, bạn sử dụng 20% này để đầu tư dài hạn, gia tăng tài sản như trái phiếu, chứng chỉ quỹ, bất động sản
Thứ tự này nhất định phải tuân thủ, bời vì nếu bạn chưa có quỹ dự phòng, chưa trả hết nợ lãi suất cao mà đem đi đầu tư tích sản. Khi bạn bị mất việc hoặc cần tiên chi trả chi phí y tế, bạn bắt buộc phải rút tiền từ đầu tư để sử dụng, điều này không chỉ làm thiệt hại về tiền mà còn làm mất khả năng tự chủ tài chính của bạn.
Nguyên tắc 50/30/20 phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế
Trong thời kỳ lạm phát cao, mức chi phí sinh hoạt căn bản như ăn uống, xăng xe, tiền nhà tăng cao, thì ngân sách cho nhu cầu cơ bản có thể lên tới 60-70%.
Nhưng trong thời kỳ giảm phát, bạn có thể tăng tỷ lệ tiết kiêm/trả nợ/dầu tư lên 30-40%.
Bạn cần linh hoạt áp dụng tỷ lệ này theo chu kỳ kinh tế thay vì áp dụng một cách cứng nhắc nhằm tối ưu chiến lược quản lý tài chính của cá nhân bạn.
Ảo giác kiểm soát
Một lợi ý nổi bật của nguyên tắc 50/30/20 là dễ duy trì, dễ áp dụng, nhưng đó lại là nhược điểm của nguyên tắc này. Bạn rất dễ nhầm lẫn giữa nhu cầu và mong muốn, mua sắm hàng xa xỉ thay vì phù hợp với nhu cầu, ăn uống sang chảnh thay vì ăn uống chất lượng và đơn giản. Điều cần thiết là bạn phải quan sát, chú ý kỹ đến chất lượng chi tiêu của bản thân.
Phân chia chi tiết trong từng ngân sách
Để giải quyết ảo giác kiểm soát, bạn có thể phân chia chi tiêu hơn trong từng ngân sách.
Cách đơn giản cho người mới bắt đầu nhằm tạo thói quen quản lý chi tiêu là tuân thủ theo ngân sách 50% cho sinh hoạt căn bản, 30 % cho mong muốn, 20% cho tiết kiệm đầu tư.
Khi đã tạo được thói quen quản lý chi tiêu và muốn nâng cấp hơn nhằm gia tăng tiết kiệm, bạn có thể chia nhỏ mỗi ngân sách. Ví dụ: trong 50% sinh hoạt căn bản: thì tiền thuê nhà là 30%, ăn uống 10%…
Nâng cấp nguyên tắc 50/30/20 theo từng giai đoạn cuộc đời
Sau khi đã tìm hiểu những ưu – nhược điểm, những điểm cần lưu ý để áp dụng nguyên tắc 50/30/20 một cách đơn giản, dễ dàng nhưng hiệu quả đối với từng cá nhân. Trâm đã tạo bảng nâng cấp của ngân sách 50/30/20 theo từng mức thu nhập, từng giai đoạn cuộc đời nhằm tối ưu hóa việc quản lý chi tiêu, gia tăng tích sản và đạt được mục tiêu tài chính của bạn:
| Phiên bản | Nhu cầu (Needs) | Mong muốn (Wants) | Tiết kiệm & Trả nợ (Savings/Debt) | Đặc điểm – Ghi chú |
| Khung chuẩn (50/30/20) | 50% | 30% | 20% | Khởi điểm phổ biến, cân bằng giữa an toàn – thoải mái – bền vững. |
| Thu nhập thấp (70/20/10) | 70% | 20% | 10% | Dùng khi chi phí sinh hoạt chiếm quá lớn (tiền nhà, ăn uống). Ưu tiên quỹ khẩn cấp, trả nợ. |
| Thu nhập cao (40/30/30) | 40% | 30% | 30% | Người dư dả có thể tăng mạnh % tiết kiệm/đầu tư, hướng tới mục tiêu lớn (mua nhà, FIRE). |
| Người trẻ (20s) | 45–50% | 30–35% | 15–20% | Ít ràng buộc, có thể chi nhiều cho trải nghiệm, nhưng cần bắt đầu xây quỹ khẩn cấp. |
| Người lập gia đình (30s) | 55–60% | 20–25% | 20–25% | Nhu cầu tăng (nhà, con cái). Giảm phần mong muốn, tăng tiết kiệm/đầu tư cho mục tiêu lớn. |
| Người trung niên (40s+) | 40–50% | 10–20% | 30–40% | Tập trung tích sản, chuẩn bị hưu trí, giảm mạnh chi tiêu tùy ý. |
| Người gần nghỉ hưu (50s–60s) | 40% | 10% | 50% | Giảm mong muốn, ưu tiên tích lũy an toàn và bảo toàn vốn. |
Hướng dẫn từng bước áp dụng và theo dõi Nguyên tắc 50/30/20 trong thực tế
Bước 1: tham khảo Bảng nâng cấp Ngân sách 50/30/20 bên trên để lựa chọn tỷ lệ phù hợp với nhu cầu và mục đích của bạn.
Bước 2: Ngay khi nhận lương, bạn hãy chia ngay thành 3 nhóm:
– Nếu sử dụng tài khoản: chia thành 3 tài khoản con Nhu cầu – Mong muốn – Tiết kiệm
– Nếu sử dung tiền mặt: sử dụng 3 bao thư và đặt tên cho từng bao thư
Bước 3: Theo dõi trong quá trình chi tiêu
– Sử dụng các app quản lý chi tiêu
– Dùng Excel/Google Sheet (tự tính %)
Tóm tắt Quản lý tài chính cá nhân theo nguyên tắc 50/30/20
– Nguyên tắc 50/30/20 phân chia thu nhập thành 3 ngân sách: 50% cho sinh hoạt căn bản, 30 % cho mong muốn, 20% cho tiết kiệm đầu tư.
– Nguyên tắc này chỉ là khung tham chiếu và có nhiều biến thể tùy theo mức thu nhập, giai đoạn cuộc đời và mục tiêu tài chính cá nhân.
– Để áp dụng hiệu quả nguyên tắc 50/30/20, bạn cần lưu ý đến thứ tự ưu tiên của ngân sách 20% cho tiết kiệm, đầu tư; phân biệt giữa nhu cầu và mong muốn nhằm kiểm soát chặt chẽ chất lượng chi tiêu
– Để tăng cường quản lý chi tiêu, tạo ngân sách cho tiết kiệm và đầu tư, bạn cần phân chia ngân sách con trong 3 ngân sách lớn.
Ngân sách 50/30/20 không phải là công thức hoàn hảo trong quản lý tài chính cá nhân, nhưng là công cụ khởi đầu đơn giản dễ áp dụng để bạn rèn luyện thói quen. Khi mới bắt đầu, bạn hãy áp dụng nguyên tắc căn bản 50/30/20 trong 1-2 tháng, sau đó tùy theo mục tiêu của bản thân mà điều chỉnh theo tỷ lệ mong muốn.
Nếu bạn có thắc mắc trong quá trình áp dụng, hãy email ngay cho mình nhé
Chúc bạn có một ngày mới Khéo vén – biết Đủ – Bền vững!